.

Tiroid bezi nedir?
Yazdır
PDF

 

tiroid bezi

Tiroid bezi nerede bulunur?

Boyuna önden bakıldığında çene  altında yer alan ve erkeklerde daha belirgin bir şekilde görülen, adem elması adı verilen kıkırdağın hemen altındadır. Diğer bir deyişle tiroid bezi soluk borusunun (trakea) her iki yanında ve kısmen önünde yer alan, kelebek şekline benzeyen bir organdır. Soluk borusunun iki yanına yerleşmiş kısımları sağ ve sol  parça (sağ lob, sol lob veya sağ tiroid, sol tiroid) adını alır. Genellikle bu iki parça  soluk borusunun tam önünde, bant şeklindeki tiroid dokusu ile birbirine bağlanırlar. Bu kısma ise tiroidin boynu (tiroid istmusu) adı verilir. Tiroid ismi latince kökenli olup savaşlarda kullanılan kalkana benzetildiğinden bu ismi almıştır. Bu bağlamda bazı sözlüklerde kalkanbezi olarak da adlandırılmasına karşın şeklinin daha ziyade bir kelebeği çağrıştırdığı söylenebilir.

Tiroid, yüzeyden derine doğru cilt, cilt altı, boyun zarları ve çeşitli kaslar tarafından örtülüdür. Boyun kaslarının tiroidi örtmesi nedeniyle normal büyüklükteki tiroid, zayıf kişiler hariç elle hissedilemez, Buna karşın büyümüş tiroidin, yutkunma sırasında aşağı yukarı doğru hareket ettiği gözlenebilir.

Yeni doğan bir çocukta yaklaşık 1.5 gram olan tiroidin ağırlığı yavaş yavaş artarak, erişkin bir insanda 20 gram civarına ulaşır.

Tiroid bezi boyunda bir çok önemli organa yakın komşuluk göstermektedir. Bu yapılardan bir kısmı özellikle tiroid ameliyatı sırasında dikkatle korunmak zorundadır.

Ses tellerine giden sinirler: Her iki tarafta birer tane olup tiroid bezine oldukça yakın seyrederek ses tellerine ulaşırlar.

Paratiroid bezleri: Her iki tiroid bezinin arkasında üst ve alt kesimlerde birer tane olmak üzere toplam dört adettirler. Yerleri ve sayıları çeşitli farklılıklar gösterebilmektedir. Vücudumuzun kalsiyum dengesinde çok önemli bir rol oynayan paratiroid hormonunun üretiminden sorumludur.

Tiroid bezinin görevi nedir?

Tiroid bir iç salgı bezi olup ana görevi, T3 ve T4 adı verilen hormonların üretilmesidir. Bu hücrelerde ayrıca tiroglobulin adı verilen bir protein de yapılır. Tiroid hücrelerinde tiroglobulin üzerinde üretilen T3 ve T4, tiroglobuline bağlı olarak tiroid bezinde depo edilir ve gerektiğinde tiroglobulinden ayrılarak kana salınır. Diğer yandan tiroidin parafollikül hücrelerinde (C hücreleri) kalsitonin adı verilen hormon üretilir. Ancak tiroidin işlevi dendiğinde temel olarak T3 ve T4 hormonlarının üretimi ve kana salınması anlaşılır. T3 ve T4'ün büyük kısmı kanda proteinlere bağlı olarak taşınırken az bir kısımı ise serbest halde dolaşır ve bunlara serbest T3 (FT3), serbest T4 (FT4) adı verilir. Bu hormonlar temel olarak metabolizmanın düzenlenmesinden sorumludur. Tiroidin işlevsel bozukluğu sözkonusu olduğununda, ortaya çıkacak tablo bu hormonların eksikliği ya da fazlalığına göre değişecektir. TSH adı verilen bir başka hormon tiroid bezi fonksiyonlarında kilit rol oynamaktadır. Bu hormon hipofiz bezinden salgılanmakta ve kanda dolaşan serbest hormanların miktarına bağlı olarak salgılanmaktadır. Salgılanması ile tiroid bezi hormon yapımı, hormonun kana salınımı ve bezin büyümesi için uyarılmaktadır. Ayrıca besinlerle aldığımız iyot miktarıda tiroid hastalıklarında çok önemli etken olabilmektedir.

Dr. Murat AKDAĞ-Tiroid ve Genel Cerrahi Uzmanı
Dr. Ersen Alp ÖZBALCI-Radyoloji Uzmanı
Dr. Gülseren YİRİK-Radyoloji Uzmanı